Zawieszenie kary pozbawienia wolności – co to znaczy w praktyce?

Nie każda kara pozbawienia wolności musi wiązać się z pobytem w zakładzie karnym. Polski system prawny przewiduje instytucję tzw. warunkowego zawieszenia wykonania kary. To rozwiązanie, które pozwala sądowi dać sprawcy „kredyt zaufania” i szansę na poprawę zachowania bez konieczności izolowania go od społeczeństwa.

Na czym dokładnie polega ten mechanizm i jakie warunki trzeba spełnić, aby z niego skorzystać?

Czym jest zawieszenie kary pozbawienia wolności?

Zawieszenie kary pozbawienia wolności to sytuacja, w której sąd uznaje oskarżonego za winnego, jednak wykonanie orzeczonej kary zostaje wstrzymane na tak zwany okres próby. W praktyce oznacza to, że skazany nie trafia do więzienia, o ile w wyznaczonym czasie przestrzega prawa i realizuje nałożone na niego obowiązki.

Długość okresu próby jest zróżnicowana:

• Od 1 roku do 3 lat – to standardowy wymiar czasu próby.
• Od 2 do 5 lat – ten wydłużony okres stosuje się wobec sprawców młodocianych oraz osób, które popełniły przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby wspólnie zamieszkującej.

Jeśli okres ten przebiegnie pomyślnie, kara uznawana jest za odbytą.

Kiedy sąd może zawiesić wykonanie kary?

Zgodnie z art. 69 Kodeksu karnego, kara pozbawienia wolności w zawieszeniu jest możliwa do orzeczenia, gdy spełnione są łącznie następujące przesłanki:

1. Orzeczona kara nie jest wyższa niż rok pozbawienia wolności.
2. Sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności.
3. Sąd uzna, że zawieszenie jest wystarczające dla osiągnięcia celów kary (w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa).

Podejmując decyzję, czy pozbawienie wolności w zawieszeniu będzie zasadne, sąd analizuje:

• postawę sprawcy,
• jego właściwości i warunki osobiste,
• dotychczasowy sposób życia,
• zachowanie się po popełnieniu przestępstwa.

Ważne: W przypadku przestępstw o charakterze chuligańskim lub czynów z art. 178a § 4 k.k. (np. ponowne prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości), sąd może zastosować zawieszenie tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

 

Czytaj również: Odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności – co to jest i kiedy można je uzyskać?

Jakie są obowiązki skazanego w okresie próby?

Sama kara w zawieszeniu to nie wszystko. Zgodnie z art. 72 k.k., sąd, zawieszając karę, nakłada na skazanego określone obowiązki (przynajmniej jeden). Mogą one obejmować m.in.:

• informowanie sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby,
• przeproszenie pokrzywdzonego,
• wykonywanie obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,
• podjęcie pracy zarobkowej, nauki lub przygotowania do zawodu,
• powstrzymanie się od nadużywania alkoholu lub używania środków odurzających,
• poddanie się terapii uzależnień, psychoterapii lub psychoedukacji,
• uczestnictwo w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych,
• powstrzymanie się od kontaktowania z pokrzywdzonym lub zbliżania się do niego,
• opuszczenie lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym.

Zawieszenie kary – przykład z praktyki:

Pan Adam został skazany za prowadzenie samochodu w stanie nietrzeźwości. Sąd wymierzył mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby. Dodatkowo nałożył obowiązki: powstrzymania się od nadużywania alkoholu, terapii uzależnień oraz informowania kuratora o przebiegu próby.

Jeśli Pan Adam wypełni te obowiązki i nie złamie prawa, kara zostanie uznana za odbytą. W przeciwnym razie grozi mu „odwieszenie” wyroku.

Kiedy sąd orzeka dozór kuratora?

W okresie próby sąd może oddać skazanego pod dozór kuratora, osoby godnej zaufania lub organizacji społecznej. Istnieją jednak sytuacje, w których dozór jest obowiązkowy. Dzieje się tak wobec:

1. Młodocianego sprawcy przestępstwa umyślnego.
2. Sprawcy powrotu do przestępstwa (recydywisty określonego w art. 64 § 2 lub 64a k.k.).
3. Sprawcy przestępstwa w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych.
4. Sprawcy, który użył przemocy wobec osoby wspólnie zamieszkującej.

Ryzyko odwieszenia kary – kiedy trafia się do więzienia?

Największą obawą osób skazanych na karę w zawieszeniu jest jej zarządzenie do wykonania (potocznie zwane odwieszeniem). Może do tego dojść w kilku sytuacjach.

Obowiązkowe zarządzenie wykonania kary

Sąd musi odwiesić karę, jeśli skazany w okresie próby:

• popełni podobne przestępstwo umyślne, za które zostanie prawomocnie skazany na karę pozbawienia wolności bez zawieszenia;
• został skazany za przestępstwo z użyciem przemocy/groźby wobec osoby najbliższej (lub małoletniego domownika) i ponownie narusza porządek prawny w ten sam sposób.

Fakultatywne (możliwe) zarządzenie wykonania kary

Sąd może zarządzić wykonanie kary, jeśli skazany:

• rażąco narusza porządek prawny w okresie próby (np. uchyla się od grzywny, dozoru, obowiązków),
• rażąco narusza porządek prawny po wyroku, a przed jego uprawomocnieniem.

Uwaga: Jeżeli skazany uchyla się od obowiązków, a sąd udzielił mu wcześniej pisemnego upomnienia przez kuratora, zarządzenie wykonania kary staje się obowiązkowe (chyba że przemawiają za tym szczególne względy).

Zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w ciągu roku od zakończenia okresu próby.

Podsumowanie

Warunkowe zawieszenie kary pozbawienia wolności to szansa, której nie warto zmarnować. Choć skazany pozostaje na wolności, jego życie poddawane jest stałej ocenie. Kluczem do uniknięcia więzienia jest ścisłe przestrzeganie prawa i wywiązywanie się z nałożonych obowiązków.

Masz wątpliwości, czy w Twojej sprawie możliwe jest uzyskanie zawieszenia kary? Każda sytuacja jest inna i wymaga indywidualnej analizy. Skontaktuj się z moją kancelarią adwokacką w Złotowie, aby omówić swoją sprawę.

---

Artykuł powstał przy współpracy merytorycznej z Kariną Kaminiarz.